جمع بندی قیامت جسم مثالی یا جسم عقلی؟
تبهای اولیه
با سلام وتقدیر از سوال خوب تان .
در ابتدا باید اشاره شود که که از کلمات حکیم بزرگ ملا صدرا در باره معاد وبدن اخروی انسان ها بر داشت های متفاوت شده است یکی همان است که در پرسش مطرح گردید ه.
ولی حقیقت آن است که جناب صدرا به معاد جسمانی معتقد است و نه معاد با جسم مثالی در این باره مطالعه کتاب نتابج کلامی حکمت صدرایی .مفید است .
ولی عجالتا باید گفت : قرآن کریم در این باره بیان زیبا و روشن دارد و فرمود:
«أَیَحْسَبُ الْإِنسَانُ أَلَّن نَجْمَعَ عِظَامَهُ، بَلَى قَادِرِینَ عَلَى أَن نُّسَوِّیَ بَنَانَهُ؛(1) آیا انسان مىپندارد که هرگز استخوان هاى او را جمع نخواهیم کرد؟ آرى قادریم که حتى خطوط سر انگشتان او را موزون و مرتب کنیم».
از این آیه به دست میآید نه تنها شکل و شمایل انسان بلکه خطوط سرانگشت انسان در بدن اخروی و محفوظ خواهد بود . هر کس به همان شکل و شمایل دنیوی خود در قیامت حضور مییابد، به صورتی که حتى خطوط سرانگشتان او تغییری نمیکند.(2)
حکیم صدرالمتألهین با نقد دیدگاه برخی عالمای اهل سنت نظیر غزالی و تفتازانی که تصور کردهاند انسان در قیامت با بدنی مثل این بدن محشور میشود گفته است:
در معاد، انسان با عین همین بدن مشخص و عین اجزای آن برمیگردد، نه مثل آن، به طوری که اگر به کسی نگاه کنید ، میگویید آن شخص عین همان فردی است که در دنیا بود . هر کسی این نوع معاد را انکار نماید، شریعت را نپذیرفته و از نظر عقلی شرعی کافر تلقی میشود. هر کسی به برگشت مثل بدن اول (بدن دنیای) با اجزای دیگر معتقد باشد ، معاد را انکار کرده است.(3)
معتقدم که انسان در معاد عین همین شخص ،عین این صورت و چهره، عین همین دست و مشخصاً عین همین اعضا برمیگردد.(4)
البته اینکه آیا منظور از عین این بدن ، بدن مادی در آخرت باشد ، اشکالاتی وجود دارد . به همین خاطر برخی محققان پس از ملاصدرا معتقد شدند که بدن اخروی صورت کامل شده بدن دنیا است ، نه عین آن. به این معنا که بدن مادی نیست، اما بدن دنیوی است که کامل شده و متناسب با عالم آخرت قرار گرفته است تا بتواند عذاب و لذت ها را تحمل نماید و از نعمت اخروی یا عذاب اخروی برخوردار شود.
پینوشتها:
1. قیامت (75) آیه 3 و4.
2. تفسیر نمونه، ج 25، ص 287.
3. صدرا . المبدأ والمعاد، ص 376.
4. صدرا . تفسیر القرآن الکریم، ج 5، ص 80.
ا عرض سلام و تشکر فراوان
با توجه به ساختار سه لایه ای عالم، و نیز مطابق بینش صدرایی، جسم دنیوی باید جسم مادی باشد و جسم برزخی باید جسم مثالی باشد و جسم اخروی باید جسم عقلی باشد. چرا در فلسفه صدرایی جسم اخروی هم جسم مثالی است نه عقلی؟
پیشاپیش از پاسخ شما سپاسگذارم.
سلام
برای کاملان اجسام در مراتب خود محفوظند لذا هم جسم مثالی در مرتبه خود هست و هم جسم عقلی پس در این مذهب که انسان را جامع همه مراتب می داند اثبات یک جسم مستلزم نفی دیگری نیست.
یا علیم
سوال :
با توجه به ساختار سه لایه ای عالم، و نیز مطابق بینش صدرایی، جسم دنیوی باید جسم مادی باشد و جسم برزخی باید جسم مثالی باشد و جسم اخروی باید جسم عقلی باشد. چرا در فلسفه صدرایی جسم اخروی هم جسم مثالی است نه عقلی؟
پاسخ :
در ابتدا باید اشاره شود که که از کلمات حکیم بزرگ ملا صدرا در باره معاد وبدن اخروی انسان ها بر داشت های متفاوت شده است یکی همان است که در پرسش مطرح گردید ه.
ولی حقیقت آن است که جناب صدرا به معاد جسمانی معتقد است و نه معاد با جسم مثالی در این باره مطالعه کتاب نتابج کلامی حکمت صدرایی .مفید است .
ولی عجالتا باید گفت : قرآن کریم در این باره بیان زیبا و روشن دارد و فرمود:
«أَیَحْسَبُ الْإِنسَانُ أَلَّن نَجْمَعَ عِظَامَهُ، بَلَى قَادِرِینَ عَلَى أَن نُّسَوِّیَ بَنَانَهُ؛(1) آیا انسان مىپندارد که هرگز استخوان هاى او را جمع نخواهیم کرد؟ آرى قادریم که حتى خطوط سر انگشتان او را موزون و مرتب کنیم».
از این آیه به دست میآید نه تنها شکل و شمایل انسان بلکه خطوط سرانگشت انسان در بدن اخروی و محفوظ خواهد بود . هر کس به همان شکل و شمایل دنیوی خود در قیامت حضور مییابد، به صورتی که حتى خطوط سرانگشتان او تغییری نمیکند.(2)
حکیم صدرالمتألهین با نقد دیدگاه برخی عالمای اهل سنت نظیر غزالی و تفتازانی که تصور کردهاند انسان در قیامت با بدنی مثل این بدن محشور میشود گفته است:
در معاد، انسان با عین همین بدن مشخص و عین اجزای آن برمیگردد، نه مثل آن، به طوری که اگر به کسی نگاه کنید ، میگویید آن شخص عین همان فردی است که در دنیا بود . هر کسی این نوع معاد را انکار نماید، شریعت را نپذیرفته و از نظر عقلی شرعی کافر تلقی میشود. هر کسی به برگشت مثل بدن اول (بدن دنیای) با اجزای دیگر معتقد باشد ، معاد را انکار کرده است.(3)
معتقدم که انسان در معاد عین همین شخص ،عین این صورت و چهره، عین همین دست و مشخصاً عین همین اعضا برمیگردد.(4)
البته اینکه آیا منظور از عین این بدن ، بدن مادی در آخرت باشد ، اشکالاتی وجود دارد . به همین خاطر برخی محققان پس از ملاصدرا معتقد شدند که بدن اخروی صورت کامل شده بدن دنیا است ، نه عین آن. به این معنا که بدن مادی نیست، اما بدن دنیوی است که کامل شده و متناسب با عالم آخرت قرار گرفته است تا بتواند عذاب و لذت ها را تحمل نماید و از نعمت اخروی یا عذاب اخروی برخوردار شود.
پینوشتها:
1. قیامت (75) آیه 3 و4.
2. تفسیر نمونه، ج 25، ص 287. نشر دار الکتب الاسلامیه ، تهران ، 1374 ش
3. صدرا . المبدأ والمعاد، ص 376. نشر بیدار ، قم، 1385 ش
4. صدرا . تفسیر القرآن الکریم، ج 5، ص 80. انتشارات بیدار ، قم ، 1379 ش[/quote]